Panitikang Filipino

U Z. Eliserio

(Isalin sa Asi ni Riza Fetalvero)

Dapat mayangkag ka sa istoryang kali kasi mga pobre ka bida. Dapat magustuhan nimo kaling istoryang kali kasi mga pobre ka bida. Halan, bukoey mga pobre. Mga inggwahanon yangey, para maka-relate ka. Mga inggwahanon nak nakaengkwentro it mga pobre adong inggwa it kaayamang panglipunan. Mamumut-aney nimo indi ka pa mayangkag. 

Kabade kag anak ni Manang Geneva, minatayey kag ida asawa. Sampuyong tuigey sidang nagtatrabaho sa Unibersidad kung rein pagtuna pa yang it tudlo ni Ampersand. Sampuyong tuig versus tatlong buyan. Uya pa nasweldo si Ampersand, waya pa nau-ot-ot it burukrasya kag ida mga papeles, ugaling pag umabot kato, mas rakong kwarta ka mababaton nida, buyan-buyan kumpara kay Manang Geneva. 

Indi dapat puydeng magpartner ka kayaki ag kabade bilang proctor it eksamen, ugaling desperado ka Unibersidad. Dahil nasuspinde kag naunang nakatakdang adlaw it eksamen, maramo sa mga dapat ay magiging proctor ay indiey puyde. Si Ampersand ra, dahil waya pa kwarta kag maagra ay nagsugot. Mas mayado kag eksaminasyon, mas marako kag stipend, kada pinili nida kag pinakamayado: Quirino. Sa Quezon kato. Asa suyor ni Quezon si Quirino.

Indi dapat puydeng magpartner ka kayaki ag kabade bilang proctor, pero buko ra manyak si Ampersand. Mataas, bukay, posog-posugon it yawas, sida kag klase it kayaking ipagmarako it usang nanay-ag pagkaswerte pa! – kasing-edad pa ngane it nanay nida si Manang Geneva.

Buko sa mayain si Manang Geneva-buko importante kang Ampersand ka pisikal nak itsura-sa klaro yang, sa kinis it balat it kali ag sa poise it ida suso, buko akalaon ni Ampersand nak kasing-edad it kali kag ida nanay. Si Vicky Belo yang ka ingga it karapatang maging maganda sa tuyar nak edad. Pero kato ngane si Manang Geneva, katupar nida sa bus, kaparehas nidanag ingga’t kahong-kahong exam sheet sa sikehan, waya gisusunra ka mga batas it Diyos ag kalibutan. 

Harein kag mga pobre? It kuman pa ninra ing kukulit si Ampersand. Rahagto sinra sa Unibersidad, nagbebenta it scrunchie sa liwas it Registrar. “Tetemon” ka hingwar sa inra dati, dahil perming “Te, bili”, “Te, bili” ninra sa mga kolehiyala. Tanang kakilaya ni Ampersand, nakiuso sa “Tetemon,” pero uya sida. Una, dahil nakita nida kag built-in expiry date it “jejemon” bilang kultural nak penomena ag paruha, dahil uya ra it kaguguya sa “tete.” 

Buko yang ka mga tetemon ka mahirap nak napangatubang ni Ampersand, nak ayabahon yangey natong Amp nak katatamar itype-ag basahon-it pauli-uli ka Ampersand, sa suyor it Unibersidad. Rahagto kag paborito nidang nagmamangga, nak anak it dati nidang paboritong nagmamangga, ugaling nabaldado kali, katong tatay, kada kag anak nak binata kag umilis. Permi nida kaling inabakyan it sambilog nak mangga, buko dahil gusto nidang taw-an kali it marakong kita sa parayan it mas marakong purchase, kundi dahil nadudupit sida sa manggang nakababad sa tubi sa suyor it garapon. Pagkaadik si Amp sa mangga, mas maaslum, mas maado. Laloey kung kapartner it kali ay maayat nak pakasam. Sa inray kag sitsirya, sa inray ka fast food, basta kang Amp ka mangga. 

Buko yang kag paborito nidang nagmamangga kag napangatubang ni Amp sa Unibersidad. Rahagto gihapon kag mga janitor nak kontraktwal, kag mga nagbabaligya nak malamang sa malamang ay nawar-an it trabaho dahil sa ingpapatulay nak mall sa suyor it campus, ag siyempre kag mga estudyanteng kuyang sa tuition, kuyang sa allowance, ag kuyang sa utok. Waya pa ayam sa lipunan si Amp sa puntong kali it istorya, ugaling aberey, ayam nidang buko kasalanan it mga estudyante kag tatlong

kakuyangan nak kali. Ag kag mga taga-Quirino? Kung sarang pumasa sinra sa eksamen-inggwa baga sinra it pang-eskuyla?

Indiey nako ig siling nak inggwa pa it pobre sa suyor it bus nak ing sasakyan nina Amp ag Manang Geneva, aber inggwa, ag maramo, ag sa liwas gihapon it bus inggwa it pobre, dahil nakakarindi ra gihapong ig-rug-on pa ka puntong naisilingey ra, ag usa pa, indi ig rayagan ka istorya kung pulos pobre-bilang scenery ka unor it kali. Basta. Puro pobre sa libor ni Amp, kada kinahangyan ka ida istorya. 

Buko yang pobre kag nakapalibor kang Amp, aber maramo sinra. Inggwa gihapon it peti-burges tuyar ninra. Halin sa ida peti-burges nak perspektiba, mas maado ka pakikipagrelasyon ni Amp sa mga pobre kaysa sa mga tuyar nidang peti-burges. Puyde aboy sidang akusahan it pagiging “class traitor”?

Ka maado sa mga pobre, para kay Amp, pagkaatag kaling mga kali. Usang beses, halimbawa, nagpanaw sida pauli halin sa Fisher Mall sa Pantranco. Narayan sida sa Amoranto Stadium. Maramong waya bayay ag nakaistar sa kahabaan it Roces. Nakahigra sinra sa irayom it mga puno. Nagyuyuto sinra gamit kag mga sanga nak pangrbok. Nagkamuyatan sinra it usang kayaking way man yamang karitong masisiling nak ida. Nagkakaon kali kaibhanan kag nanay, o asawa, indi masiguro ni Amp. “Kaon,” siling it kali kang Amp. Sinrang waya’t makaon, sinra pa ka nagtatao!

It kato pa natitingaya si Amp kung asing nag-aalaga it mga iro ka mga pobre. Pobrey gane sinra, ay nag-alaga pa sinra. Pero sa puntong kato nak ing agra sida it kag pobreng kayaki, ruto naintindihan ni Amp ka gustong bisayahon it iro sa mga pobre. Wayang gadorey gane kag mga tawong kali, pero hanra sinrang magbulig sa usang hadop. Hanra sinrang iagra ka maisot ninrang pagkaon. 

Klaro ganeng namumut-an ni Amp ka mga pobre! Ugaling sa puntong kali it istorya, buko pa sida para sa mga pobre. Hangit pa yang sida sa mga kaperho nidang petiburges.

Tuyar it mga manggaranon, ag buko tuyar it mga pobre, maismot ka mga petiburges. Ramdam kali ni Amp rein man sida makapangatubang it petiburges. Usang semestre sidang nagtudlo it kato sa satellite it Unibersidad sa Laguna. Mahaba ka biyahe paghalin ag pagbilta it Maynila. Marangga sa Pilipinas, pero ado yang, ingga it aircon ka bus. Kag waya nakasuyat nak batas tungor sa aircon sa bus, hati kamong magkatupar. Usang adlaw sa sobrang rangga, waya’t mahuman si Amp kundi magkatuyog. Pagbati nida, inapakagaos sida. Parehas nak nakatutok kag aircon sa ida katupar nidang mabaho ka hingab.

Marangga sa bus paagtong Quirino. Buko komportable kag posisyong nakataas kag ida mga tuhor dahil nakapatong kag ida mga sike sa kahpn it mga eksamen. Napapalibutan it mga pobre si Amp, pero sador nidang maramo gihapong petiburges nak nakasakay. Ingga’y gihapon kasi sida it narurungog. Huot. Marangga. Masyadong matulin ka pagparayagan it drayber. Oho, huot. Oho, marangga. Ag oho, masydadong matulin ka pagparayagn it drayber. Pero petiburges yang kag mga mareklamo it pahinghing tungor sa mga bagay nak tuyar it kali. 

Sala. Sala. Buko tungor sa mga petiburges kaling istoryang kali. Buko tungor sa mga pobre. Tungor kali kang Amp. Tungor kali sa pagnanasang namamatyagan nida para kay Manang Geneva. Ingga yang gane it maisot nak aray sa huli para buko todong pagkareaksiyonaryo.

Nakamuyat si Manang Geneva it diretso sa TV. Pelikula ni Bong Revilla ka palabas, kaibhanan si Ethel Booba. Buko, si Ruffa Mae Quinto. Sador ni Amp kli. Uso kag Who Wants to Be a Millionaire? kag lumiwas kag pelikula. Nio baga gane kag pamagat it kali? Nio baga gane kag estado ni Bong Revilla ngasing? Si Enrile, nakaliwasey e. Nagpainterbyuy gane kang Bongbong Marcos tungor sa Martial Law. Si Jinggoy, matakbo para sa Senado sa sunor nak tuig. Si Bong Revilla yangey kag asa preso e. Asi aboy?

Pagka-crush ni Amp si Jodi Sta. Maria, nak girlfriend ni Jolo Revilla, nak congressman ‘ata ngasing sa Cavite. Aber ingga it maisot nak

kiyeme, idol gihapon nida si Don Ramon, dahil sa otsenta y otso nidang anak. Waya pa anak si Amp. Aber girlfriend gane ay waya sida. Ag sa bugtong nak ranas sekswal nida kinahangyan pa nidang magbadar. Buko sa waya sida respeto sa mga sex worker. Pero mas sulit tan-a kung libre. 

Lumiong-liong si Manang Geneva. “Buko kaguguya,” siling nida kay Amp.

Nag-ukyo yang si Amp. Nasadyahan ra kag mga tawo sa libor nida. “Gusto ninrong mag-internet, Manang? Ambi kag imo cell phone, i-connect nako sa Wi-fi nako.”

Humidom yang kali. “Indiey, mayuyuya yang ako.” Hinuytan sida it kali sa baraso. “Ag pilang beses baga nako asiling sa imo, GC yangey. Ayaey kinang manang.” Nagbalik kali sa pagmuyat kay Bong Revilla, nakapatong pa gihapon kag damot sa baraso ni Amp.

GC ka palayaw ni Manang Geneva, este GC. Geneva Cruz kasi ka buong pangayan nida. Geneva Cruz Reyes. Sheryl kuno ka pangayan it hali ni GC. Sheryl yang, buko Sheryl Cruz. Siguro sa ibang tawo, kaguguya kag pangayan ni GC. Pero Ampersand ka ngayan ni Amp, Amparo kasi ka pangayan it ida nanay, ag Sandy ra kag ida tatay, kada aber it kato pa ay maayam sida magtahor sa mga tawong yabot ka background it pangayan. Ag permi nidang inaayam kag palayaw it ida mga nakikilaya, aber malamang ay indi ra nida kinahangyang gamiton kag mga kali. Kay Amp, ka pangayang itinao nimo sa imo sarili kag klarong imo pangayan. Kada ngane nabastusan sida kay Dumbledore ag perming “Tom” ka ayaba nida kay Lord Voldemort. 

Waya it pag-iisip tungor sa nomenklatura ag popular nak kultura kag nakalibre kang Amp sa presyong namamatyagan nida sa ida baraso. Magaan ra kag hudot ni GC, pero pay pas-an ni Amp ka kalibutan-sa ida baraso. Nio ka ida abuhaton? Iangat yangey nida ka ida baraso? Pauno kung mabastusan si GC? Alangan rang magpamuhon sida, baka isipin it kaling, buko sida tunay nak kayaki. Naghihina baga ka aircon? Ingpapanggan-ot sida it mayapot. 

Napaguya ka buong bus, pati si GC. Para itago ka guya, nagtabon kali it bibig gamit ka parehas nak damot. Maraling iniyado ni Amp ka ida baraso. Sa TV, kabisaya ni Ruffa Mae kag syarot bata pang si Anne Curtis. Buko nida kursunada si Anne, kasi bukay kali. Ugaling namumu-ot sida sa kaayuhan it kali sa branding, tuna sa pagsuksok it mararagkong baro sa Showtime, hanggang sa pagpangayan sa album ag concert it kali bilang “Annebisyosa.” Kanugon yang gane nak waya gipatok kag telenobela it kaling Dyosa. 

Nagpahir it walang mata si GC. Napatibaw baga kali sa kaguguya? “Tuyar kami it ak mga hali,” siling it kali, “buko gihapon kami close dahil yabot kami it tatay.” Sumaydo kali it posisyon sa pagkakaingkor, para mag-face-to-face sinra ni Amp. “Ikaw, di hali ka?”

“Ing-ingga. Si Pady. Mas maguyang sa ako.” 

Nagtuna’t istorya si GC tungor kay Sheryl. Maaga kuno kaling nagkaanak, mga 21 o 22 pa yang. Uya kali ig pakasay sa tatay it mga anak, nak 17 anyos pa yang. Nagpurba sinra it live in, pero sa huli ay nagbuyag gihapon. Kag tatay kag nag-aalaga sa mga anak ngasing, habang si Sheryl ay nagtatrabaho sa Dubai. “Kaka-disi-siyete pa yang nida ngasing nak Mayo. Ak naiisip baka matuyar sa tatay. Magkaanak it agap. Batugan kato hasta ngasing, katong nagsabak kang She. Pay sida’y gihapon it nagbubuhi ruto kasi kato it naghuhudot it kwartang ida gingpaparaya sa mga anak nida. Usang beses, ak gingsiling. Nahangit pa gane. Kung gusto kuno nako, ako yangey kuno it mag-alaga sa mga anak nida! Nagsinghot ako. “Kung mas bata pa siguro, total mas marakoey ra ka mga anak nako. Pero mararagkoey kasi e. Indiey nako matudluan it maadong batasan. Waya e, tuyar nak gador yang gihapon sa tatay. Indi’g eskuyla. Puro yang computer. Usa pa, baka reypon nida ka anak nako ‘no?” Hinuytan uli it kali ka baraso ni Amp. “Aya’g kahangit, pero imaw kasi kina ka ak muyat sa mga kayaki. Puro manyak!” Gumuya kali, saktong rungan it mga pasahero nak nagguya gihapon kay Ruffa Mae. 

Pinapanaw ni GC kag ida mga kidamot pataas-pababa sa baraso ni Amp.
“Inggay ka baga it girlfriend?”

Pumangagitlon si GC. Pagkasadya siguro sida sa tuyar nak istorya nak sida it bida, imbes nak sa istoryang mabubuno yang sida, o maaksidente pagkatapos ay waya kwartang pambadar sa ospital.

“Waya.“

“Hmm…” Nagririlag ka mga mata ni GC. Hinuman nidang uyunan ka parehong damot, kupkop ka usa’t usa pay nagrarasay, ag pumilot. Waya pa limang minuto ay naghuyagokey kali. 

Limang oras kaling ingmumuyatan ni Amp, bag-o sida mismo kumatuyog.

“Diffun! Diffun!”

Pinuka it ukaw it konduktor si Amp. “Diffun!”

Diffun? Kali’y ata kag ababaan ninra ni GC. Nagsiling sinra rili, bag-o humalin it estasyon kag bus, ibaba sinra sa Ibaniez Hostel. Ayam ni Amp, asa suyor it Diffun kag Ibaniez. Ging-udok-udok nida ka abaga ni GC.

Nagpahir kali it yaway gamit ka likor it damot. “Asi?”

“Diffuney,” siling ni Amp.

“Susmaryosep.” Nagpang-unat si GC. “Para!” ukaw it kali. “Para!” Nakapilang para kali bag-o magtungon kag bus.

Pilang sike ka nadam-akan nina Amp sa pagbaba it bus. Hirap sinrang bitbiton buko yang kag mga kahon it eksamen, kundi pati ka inra mga bag. It kuman pa bang paugot kag konduktor sa inra, paun-o’y buko ninra gustong ig butang sa bag compartment kag mga kahon. Aber pinaliwanag pa ni Amp kag mala-ballot nak halaga it mga kahon, halos indi sinra’g pasugtan. Randy ka pangayan it konduktor. Kapangayan kali it kag paboritong nagmamangga ni Amp. 

 “Siling pa gane nako sa imo, Manong,” bisaya ni GC, “pasiling kung Ibaniezey.”

“Ak nagsiling nak Diffuney, kamo kag uya ig para nak raan.” Panguyo-kuyo sa ugoy nak uyong sumakay uli si Randy sa bus. Binubho sinra it aso’t tambutso it kali. 

Minuyatan ni Amp kag ida cell phone. Alas-siyetey. Mga alas onse sinra ighalin it Lacson. Rein baga sinra napaagto? Gusto nidang buksan kag Map app nida, pero nagpaypay yang si GC sa usang tricycle.

“Ibaniez,” siling it kali.

“Two hundred,” siling it drayber.

“Pagkamahay ra!” siling ni Amp.

Inalsa ni GC kag mga kahon ag binutang sa bubong it tricycle. “Pabad-ey,” sailing it kali, sabay liwas it plastic nak pisi para ihigot kag ida precious cargo. “Buko ra kita kag mabadar.”

Ka tip ni Kuya Randy, messenger ninra sa English Department, tanang puydeng gstusan ninra nak di resibo, gastusan ni Amp. Paun-o’y tanan ra ay mapapa-reimburse sa Unibersidad. Kada pilang beses gihapon sinrang tumungon paagto sa Ibaniez. Kung nio-niong kakanin it Quirino kag inra binakay. Kung waya resibo, puyde ra kag RER. “Paborito kali ni Sam,” siling ni GC, tungor sa nabakay nidang buko pie.

“Si Sam, kag anak ni-mo?”

“Buko, kato kag pamangkon nako.”

“Tumangho si Amp. Sa Laguna it kato, perming patabo nida ka buko pie sa ida nanay, hanggang sa kali’y mismo kag nagpatungon sa ida. Ka ayam nida katulin magpan-os ka buko pie, pero uyaey kali nida igbanggita kang GC. Buko nida gustong mambasag trip, laloey nak di ideya sida tungor sa naghuhuyat sa inra sa Ibaniez. 

Indi nida masiling kung marako baga o buko kag hostel, kung mabuot o buko kag staff. Indi nida masiling kung malasa kag mga pagkaon. Ka ayam nida, ingga it nahinabo sa inra. Ayam nidang makusog kag aircon, kasi waya sida nak raan nakauba it T-shirt. (Ag, matugas ka ida utong sa buong engkwentro.) Ayam nidang di TV sa kuwarto, kasi nagmuyat sinra it HBO pgkatapos (The Deuce ka palabas.) Ayam nidang di wi-fi, kasi nagkunyari sidang nagfe-Facebook bag-o sida yinum-os nida it haro ni GC. Ayam nidang pundido kag usang iwag, kasi nagpapayong-payong kali habang nag-uubay sinra, ag namatay habang nagmumuyat sinra it TV. 

Ayam nidang maramong ayong si GC, sa liog, sa di kilikili, sa hita. Ayam nidang nagngunguyob kali it kung nio-nio pag nalalasahan, ag kahipos yang kali habang mga kinahangyan ni Amp kag ingaasikaso. Ayam nidang gusto nidang umukaw sa sukdulan, pero imbes ay inakagat it kali ka ida bibig. Ayam ni Amp nak matayom kag mga ngisi it kali, ag waya gihahagar it pasensya kung nakakahapros kag pagpapangidamo. 

Ayam ni Amp nak pangmaralian yang ka nahinabo sa inra. Ayam gihapon nidang nahuyog sida mismo sa inra pag-idutan. Kumpara sa engkwentro nida sa sex worker, yabot nak gadur kag nahinabo sa inra ni GC. Sa inra, waya parte it yawas. Waya pa, waya likor, waya liog, waya bibig. Kag ingga ay ruhang intensidad nak pinag-usa. Ka ingga ay hagong, ag gaos. Ka ingga ay lasa.   

Ka ingga ay hapo ag yamas. 

Sa mga puntong magkakupkopan sinra it kato sa Ibaniez Hostel, kung rein nagwawalis kag kisame it inra kwarto, ayam kali ni Amp kasi sa kisame sida nakatutok ag buko sa TV, naisip ni Amp nak wagiton yangey kag mga papeles sa suyor it inra mga kahon. Asiling nida sa mga estudyante, “Buko importante ka pumasa sa eksamen. Buko importante ka makasuyor sa Unibersidad, makapagtapos it di honor, makahanap it disenteng trabaho. Ka importante ay ka mga puntong nakamuyat ka sa nakawalis nak kisame, kontento sa mundo. Ag kag mga puntong, paghigugma yang kag makakapagpasuko sa inro.” 

Natyugan sida. Alas-dos sida nakabati, mag-usa’y sa katre. 

Nagkuso sida it mga mata. Nagpang-unat sida, nataphig kag remote. Pinayong nida kag TV (The Deuce pa gihapon kag palabas). Narungog nidang nagkakanta si GC sa banyo. Waya shower sa hostel, nagtatabo kali habang nagkakaligos.

Naisip ni Amp nak sumunor sa banyo, pero uya sida gidayon. Buko nida sador kung matitripan ba ni GC kag tuyar nak klaseng pagpangidamo. Hinanap yangey nida kag ida kahon, nak natunrugan nida sa irayom it katre. Hinipir nida kag ida pantalon. Nagliwas sida it shorts halin sa ida gym bag nak raya, pati sando. Nagparamdam kag ida bituka, pero waya sida giliwas it kwarto para maghanap it makakaon. Uya ra gihapon nida gikatuka si GC para agrahon. Gingrunggan yang nida kali, nagkakanta. Nakatapos kali it ruhang kanta ni Celine Dion bag-o lumiwas. Klasiko: nakasalimpuros it tualya kali sa uyo, pay si Valentina. Naka-T-shirtey kali ag shorts. 

Hinimas it kali ka ida bituka. “Kaon tay.”

“Hinaruan sida sa pisngi ni GC, nak naunag lumiwas it kwarto.

Habang nagpapanaw sa corridor, kung nio-niong pagkilatis ka himuman ni Amp sa haro it kali. Asing sa pisngi? Kali baga ay wayaey it mahihinabo sa inra? Ugaling asing nagpangharo pa kali? Kali baga kag nahuhuda, kag naghuhuyat nak si Amp baga ray ka inggat humanon. Nio ka ida ahumanon? Sa gab-i, ingga baga ray it mahihinabo sa inra? (Spoiler alert: waya.) Kinahangyan pa baga nida ka maramong pang condom? Usa yangey kag asa wallet nida. Pay okey ra sida kung akinahangyan ka mag-wthdrawal. Puyde pa bagang masabak si GC? Buko ra kali astang menopausey, pero nio bag aka ayam ni Amp tungor sa menopause? Nio bag aka ayam ni Amp sa aber nio? 

Ka ayam nida, halos yumukso sida sa sadya habang nagbababa sa paruhang palapag it hostel.

“Tinextey nako kag contact person nato,” siling ni GC, hudot-hudot kag cell phones. “Tan-ay di suya pa ano?”

Waya kaunan sa hostel. O waya paning-ugto. Basta, pamahaw yang kuno kag gingse-serve, ag bukoey oras it pamahaw. Waya ra kaso kaay Amp, pero narumroman nida, base sa research, nak aber sa Sogo di room service. Medyo suplada gihapon kag receptionist, ispura pa nimo’y taga-Hilton kung umasta. 

Nag-tricycle sinra paagto sa iskul kung rein kag eksamen. Hinuytan ni Amp kag damot ni GC, ag uya ra kali di atras sa hapyos nida. Sarado ka iskul pag-abot ninra, nak katitingaya dahil Biyernes pa yang ra. Isip ni Amp, ginghahanra siguro kali para sa Sabado ag Dominggo. Bag-o sinra makapagyadaw ay nagsapoy sa inra kag usang nagpapaypay nak kabade.

Maisog ka uda ni Mrs. Luz. Makapal ka puyang mga pisngi, matagar ka panga, pati bagang. Burgundy ka ida malip-ot nak buhok. “Maley sa van,” ayaba it kali kang GC. “Kaon kamo habang nag-iistoryahan kita.” Pag-abot sa van, pinakilaya ni Mrs. Luz kag drayber, ag tumimunong. 

Randy ka pangayan it drayber. Maboka kali. Halos waya pa nakakaingkor si Amp ay nag-iistoryay kali tungor sa sira sa harap it van nak “sigurado” sidang napansin ninra. Waya ra it napansin nak sira si Amp.

“Aga-aga kasi kina, halin kami it Lucena. Isutaney kaming makabangga it kotse. Natyugan kuno kag drauber, halin kuno sa inuman.”

Buko ra gustong maging bastos ni Amp, kada “aaa,” aag “po?” sida. Dayon ka pag-istorya ni Randy. Rugayey sidang drayber, 

lampas sampuyong tuigey. Nakaistar ag nakatrabaho sida sa yabot-yabot nak partey it Luzon bilang drayber. Sa Sagada, kaibhanan sida sa nag-apin sa mga lokal nak tour guide laban sa mga taga-Maynilang nagpapang-agaw it costumer.  Usang bese, nilansang nida kag ap-at nak gulong it usang van, habang gingpapakilaya it kag drayber kag mga pasahero nida sa kuno’y “hali” ni Whang-od.

Ingga gihapon kali it conspiracy theory tungor sa Lyft sa Pilipinas. Marako kuno ka badar rili, ka kaso yang gane, “ka mga Pilipino, kinaahangyang magpanira imbes nak magnegosyo yangey.” Kag magtuna kunong mauso kag Lyft sa Pilipinas, tumaas gihaapon kag insidente it panghoholdap sa mga taxi driver. Kanugon kuno. Marako ka kita sa Lyft. Kaso yang gane, “ka mga Pilipino, aabusado.” Ka gimik it iba, nagamit it maramong cellphone para kunyari nakapagsakay. Aabangan yang it kakilaya sa kanto, pagkatapos ay mabababa gihapon sa mayungot. Para kuno ay maabot it kali kag 100 rides nak minimum para mabaoy kag bonus halin sa Lyft. Syempre, waya ra Lyft sa Pilipinas. Binag-o yang nako kag pangayan it ride-sharing app, ag baka klaro ngane kag ibang detalye it conspiracy theory ni Randy, ag ipasagasa ako it sindikato. 

Kag pinakagustong istorya ni Amp halin kang Randy, perting istorya ni Randy aber kinse minutos yang kag inra pinanaw tuna iskul hanggang karinderia, ay kag tungor kang Dr. Arayat. Waya kasi kuno kanser kato. Waya AIDS. Nararayan it ato mga maguyang ka mga sakit sa gamit ka mga hilamunon. Si Dr. Arayat, uya nida igbabaligya-e it buyong kag ida mga pasyente. Inaraya yang kali nida sa ida kabuyakan. Deli makikita kag yabot-yabot nak klase it buyak, ag ingga sinra it karatula kung rein nakasuyat kag inra mga pangayan sa sari-saring rila sa Pilipinas. “Nahugot yang si Dr. Arayat,” siling ni Randy. Inaasiling kuno it kali, “Kali kag buyong sa tuyar it kali aag kato. Dar-a sa inro bayay, hanapa.”

Maramo pa tan-ang istorya si Randy, pero nabilin yang kali sa van sa parking lot. Si Mrs Luz yang kag kaibhanan nina Amp sa karinderia. Tanang serbidora ruto, kilaya sida. Tanan ruto, “po” ag “opo” ka sabat sa ida. Pati cashier, kusinero, ag gurad. Nagkakaoney it pritong manok si Amp bag-o nida maisip: si Mrs. Luz kag may-ari it karinderia.

Buko pa ubos kag kan-on ni Amp sa pinggan, nagsesenyasey si Mrs. Luz. Marali rang linimpyuhan it usang serbidora kag inra lamesa. “Alas-sais insulep, asapuyon kamo ni Randy sa Ibaniez. Asa inro ra kag tanang kinahangyan ninro di ba?” Waya pa nakasabat sina Amp ay tumulayey kali. “Puyde kamong iglibot ni Randy ngasing. Puyde gihapon kamong bumilta sa hostel. Pasensyay, maramo pa akong kinahanyang asikasuhon. Magkita yangey kita insulep. Sumuyor sa kusina. 

Kibit abaga yang ka sabat ni GC kag muyatan sida ni Amp. Sabagay, buko ra kinahangyan si Mrs. Luz para maglibot. Pasalamat pa ngane sinra tinaw-an pa sinra’t kali it tour guide. Ag, sa klaro yang, buko ra ninra kinahangyan ka maramo reli para makapagtao it eksamen. Mas maganda ngane atang waya pakialam sa inra masyado.

Hinimas-himas ni Amp kag ida bituya. Gutom pa sida. Binakyan sida ni GC it sandwich, ag inagrang bumalik sa parking lot. Ruto ninra naabutan si Randy, nakataas ka mga sike sa manibela, natatabunan it kayo kag uda. “Manong, manong,” ayaba ni GC. “Manong!”

Sa wakas ay naalimpunta kali. Nagkuso it mata. “Rein kita?”

Inalalayan ni Amp si GC nak makasakay. Umok-umok kag sandwich, sinabat nida si Randy. “Sa hostel yangey, maramo pa kaming ihanra.”

Mas mayado kag hostel sa karinderia, kadamas maramo pa lalong naistorya si Randy. Nagyamor-yamor yangey sinra sa utok ni Amp. Tungor sa anak nak sinampal it angkol sa usang hanraan it pamilya.Tungor sa usang child molester. Tungor sa tatlong tinokhang. Tungor sa mga engkanto ag liwenre. Ag siyempre, tungor sa mga pobre. Suyor sa usang talingan, liwas sa usa. 

Indi maayaman ni Amp kung asing sida’y excited bumilta sa hostel. Inggay it nahinabo sa inra ni GC. Kung inggwa it mahinabo uli, buko baga anticlimactic? Ag kung waya it mahinabo uli? Buko baga sad face? Nagtutubong-tubong ka rughan nida, makusog ka sonata sa van ni Randy, Ingpapanggaos sida. Minatay kag aircon ni Randy, nakabukas yang kag mga gaha it van. Kabe ata it kali sa Sagada pa nagda-drive.

Sa hostel, pay anak nak gingsunran ni Amp si GC pabalik it inra kwarto. Paghigugmaey kali, siling nida sa ida sarili, paghigugmaey kali ingga it nahinabo uli sa amo.

Nag-ubay gane sinra uli. Buko singlasa it kag una, pero mas makahulugan. It kuman, si Amp yang kag nahuhuyog. Pero ngasing, sador nida, nagkakakursunadahaney sinra.

Ag kahuli nidang hanuman bag-o kumatuyog ay nag-set alarm. Alas-sais insulep, kinahangyang makabati sida it alas-kwatro. Pagkatapos, ii-snooze nida kag ida cell phone it pauli-uli hanggang mag-alas-singko. 

Alas-singko y media sida nakabati. Waya si GC sa ida tupar. Waya gihapon sa banyo.

Pinurbahan nidang tawagan kali sa cell phone, ag yumukso ka ida kasing-kasing kag marungog nidang mag-ring. Pilang minutos pa bag-o nida masadurang halin sa suyor it kwarto kag tunog. Nakita nida kag cell phone ni GC sa irayum it uyunan.

Nagtutubong-tubong ka ida rughan habang nag-iilis. Sigurado sida, nagpamahaw yang si GC. O kaya ay nag-morning walk. Na-turn off baga kali sa ida? Needy baga sidang lover? O baka ra maismot sida sa kama? Nag-“I love you” ba sida it gab-i? Pay oho. Indi nida marumruman. 

Mayuga ka pagkakatirintas sa shoelaces, gudor-gudor ka ruhang kahon para sa eksamen, tumikang sida pahagran.  Kag it tahapong masadya nidang pagpanaw nabaybuhan it pagyagor sa mga kahon nak nabuhian ag nagkayuskos paagto sa unang palapag. Ininspeksiyon nida kali. Pay waya ra it na-damage sa sakop. 

Naamoy nida kag pritong itlog. Sunny-side up, ayam nida. Yabot sa ida ilong ka scrambled. Nagraguok kag ida bituka. Nakita nida kag cafeteria it hostel. Ruto, ingga it limang kaabadeng naka-apron. Inagra sida it lamesa it kag usa, binutungan it ingkuran. Kag usa ra ay binuligan sida sa pagbutong it mga kahon. Kag usa pa, hinanraan sida it itlog. 

Sala si Amp, scrambled ka nakahanrang pamahaw.

Rein pa sida sala?

“Manang,” siling ni Amp. “Nakita baga ninro kag ako kaibhanan it tahapon?”

“Uya, sir,” sabat it kag kabade, habang gingbubutangan it tubi kag ida baso. “Girlfriend ninro sir? Mayapar nak hidom it kali.”

“A, buko.” Kinagat ni Amp kag ida bibig. “Manang, a, ayam baga ninro kag number ni Mrs. Luz?”

“Opo, sir.” Kinindatan sida it kali. “Ibutang nako sir sa cell phone ninro.”

Pakabaoy, maraling tinaawagan ni Amp si Mrs. Luz. Paka-ring yang kali. Humungit sida it itlog. Masyadong maramog sibuyas, pero tinuyon pa gihapon nida. Kag sinangang gihapon ninra, sobra sa bawang. Nag-iinom sida it tubi kag marunggan kag boses ni Mrs. Luz.

“Hello?”

Halos mapur-ok sida sa pagsabat. “Hello, Ma’am? Mrs. Luz? Si Ampersand kali. A, mam, nawawagit si GC.”

“GC?”

 “A, si, si kwan Ma’am. Si Geneva Cruz Cruz po.” 

Uya gisabat si Mrs. Luz.

“Ma’am?” Naghungit uli it sinangag ag itlog si Amp. 

Naghingab it mrayum si Mrs. Luz. “Asa imo pa baga kag mga kahon?”

“Oho.”

“Dayon kag eksamen. Abuligan ka yang namo ni Randy. Bukoey kali kinahangyang maayaman it Unibersidad.” 

 “Ugaling-mam?” Inutoy ni Mrs. Luz kag linya. Pinurbahan kali uling tawagan ni Amp ugaling waya kali gisasabat. Pinilit nidang ubuson kag ida pamahaw. Kag maubos kag itlog, ugaling buko kag sinangag, nakabaton sida it text halin kang Mrs. Luz. “Asapuyon ka ni Randy,” siling it kali. 

Waya pa’t limang minutos, rahagtoy kag drayber. Waya man yamang sida gialibhata it kali. Binuhat yang it kag kayaki kg ruhang kahon nak pay parehong waya baga mga unor. Sumunor si Amp reli. Dumiretaso sinra sa parking lot, diretso sa iskul. Ruto nakita ni Amp si Mrs. Luz, ugaling buko gusto it kaling pag-usapan kung nio kag nahinabo kay GC, kung nawagit baga kali o humalin. “Unhon nato kag eksamen,” siling it kali kang Amp.  

Pinilit yangey nidang sunron sina Mrs. Luz ag Randy. Nag-concentrate sida sa trabaho, aber nasil-ip-sil-ip si GC sa ida anga. Inayos ninraa kag mga papeles. Sinet up ninra kag mga bangko. Baynte dapat ka mga maeksam ngasing nak Sabadong aga, ugaling disinuybe yang kag nag-abot kag mag-ala-otso.

Alas-dosey sinra nakapaning-ugto. Aber nataposey kag mga estudyante sa eksamen, ay ingga pa sinra it kinahangyang asikasuhon. Pritong manok ka pagkaon, yuto siguro sa Ibaniez, dahil pareho ka partner it kali nak sinangag nak sobra sa bawang. Habang nagkakaon,  naging matabil uli si Randy. Pakaistorya kali tunor sa kaumuyat yang nidang horror, The Nun. 

 “Minatayey gae kag mga madre!” siling nida, talsik kag pilang kan-on halin sa ida bibig. 

Inggwa it kabisaya si Mrs. Luz sa cell phone. Kag matapos ka tawag, inatubang nida si Amp, “Asawa kato nako. Sida kag hepe it mga pulis reli. Nagtao aako it deskrispyon ni Mrs. Cruz sa ida, gingpapakalatey kuno kali ninra. Kung puyde pa sidang mahanap, mahahanap sida.” 

“Ha? Nio ka inro gustong bisayahon?”

“Kinahangyaney natong maghanra para sa afternoon session.” 

Tumangho si Amp ag inubos kag ida manok. Naging mas maalwan ka inra trabaho dahil nakapaghanraey sinra it kag aga. Nagraya it marakong relo si Randy halin kung rein. Di raya gihapon kaling camera, sa kaluoy it Diyos digital imbes nak film, ugaling natitingaya talaga pa gihapon si Randy dahil di smartphone ra kali. Nag-selfie sinrang ruha ni Randy, pagkataapos ay kinodakan sida it kali kaibhanan si Mrs. Luz. Hinagar it kag kayaki kag ida email. “Adong di remembrance ka it Quirino, aparaya kali nako sa imo.” 

Alas-sais natapos kag afternoon session. Indi maayaman ni Amp kung asing inapakapilay sida e nakaingor yang ra sida buong adlaw. Dahil baga kay GC, dahil sa ida pagkalibog? Naisip nidang palanggaey nida kali, buko baga? Ineksamen nida ka ida sarili. Oho, palangga kali nida. Indi puydeng biglang yangey kaling mawawagit. 

Hinator ni Randy pabalik it hostel si Amp. Sige pa gihapin ka istorya it kali tungor sa mga pelikulang horror nak namuyatan. “Di pirate ako it Conjuring! Namuyataney kato nimo? Kinahangyan nimong mamuyatan.” Kinablit it kali kag dashboard. “Di TV. Gusto nimong magmuyat?” 

“A…”

 “Ay kaley yake kag hostel. Halan sa masunor yangey.” Nag-brake kali, ag isutaney rumusmo si Amp sa dashboard. Bumaba si Randy sa vam, binaba kag mga kahon it eksamen. “Itaasey kaling mga kali nako. Niong room ka? Ibilin nako sa liwas it kwarto nimo.” 

Tumunog kag cellphone ni Amp.

 “Halan, apangutana yangey nako sa cafeteria.” Sumuyorey kali sa hostel.

Sinabat ni Amp kag tawag. “Hello?”

“Hello, Ampersand? Si Mrs. Luz kali. Kakakabisaya yang nako sa ak asawa. Indi ninra makita si Mrs. Cruz. Pay kinahangyaney nimong tawagan ka Unibersidad. 

“Ha?”

“Kinahangyan nimong igreport nak nawawagit sida.”

 “Ay, e. Ma’am? Waya kasi ako contact number it aber sio sa registrar.” Sida dapat kag nag-iintindi it mga detalyeng kato, sida kag maestro sa inrang mag-partner, pero dahil mas gamay ni GC ka mga pasikot-sikot sa eksamenasyon, kali’y kag nag-intindi it tanan. 

“Halan, i-text nako kag number ni Ricky. Ni Ricardo Leon. Kilaya nimo sida di ba?

Admin sida sa registrar o staff.

“Oho, kilaya nako.”

“Sige, i-text nako. Yake gane, wayaey eksamen insulep.”

“Ha?” Inggaa pa dapat it morning session.

“Nag-back out kag mga estudyante, kakakabisaya yang nako sa mga maguyang. Di tiketey ka sa bus? 

 “Indi ata ako makapauli hangga’t waya nako nakikita si GC.”

“Buko ka ra pulis, ag buko ka ra nida kapamilya.  Waya ka ra gihapon yam kung rein sida puydeng nagpagto, o kung, ingga it naagraakop sa ida, aber kung sio kag nagbaoy s aida. Way aka ayam tungor kang Mrs. Cruz.” Naghingab kali it marayum. “Ka di responsibilidad ka ay sa mga kahon, sa mga estudyanteng na-eksam.”

“Pero Mrs. Luz-“

 “Pauliey ka hijo. Ayam nako ka imo number, atawagan ka nako pag di balita. Ihator ka ni Randy insulep, pagkatapos it pamahaw.” Nag-ubo kali. “Imo’y kag hapon ag gab-i, baka ingga ka it gustong humanon bukod sa pagkulong sa imo kwarto.” 

Tumangho si Amp aber waya nakikita ka kabisaya. “Salamat.”  Sumuyor sida sa hostel, tumawog sa kwarto. Sa di hagraan, nakita nida kag mga kahon. Dinurdor nida kaling mga kali pasuyor. Hinanap nida kag cell phone ni GC. Waya kali notifications. Pinurbahan nida ka password nak 1234, usang beses yang, naagbabakasaling engot kag kabadeng palangga nida.

Buko kali engot.

Kinarkar nida kag bag it kali. Hinat-ar nida sa katre kag mga unor. Tatlong Good Morning towel. Ruhang panty. Usang bra. Romance novel, hawong ni Patrick Swayze ag Marian Rivera kag asa cover. Sigurado sidang si Swayze ag buko si Dingdong Dantes, tiniiran kai nida it limang minutos.

Usang medyas, waya kayudo. Makeup kit. Wallet. Tatlong libo, ruhang gatos ag tres ka unor. Di Jollibee card, SM Advantage card, Petron card, at ruhang credit card. Ingga gihapon it postal ID. Reli nida naayaman kag address ni GC, pati eksaktong edad it kali:55. 

Puting envelope, nakasuyat sa liwas: “Para kang Sam.”

Ibinalik nida kag ibang gamit ni GC sa bag.

Pinurbhan nidang indi’g katuyog. Ugaling inapakapilay sida. Inapakaatungk sida. Nakaingkor yang sida maghapon, pero natuyugn sida habang nagdedebate sa ida sarili kung dapat baga nidang abrehan kag envelope.  

Binati sida it katok. Ka una nidang napansin, bukod sa boses ni Mrs Luz, ay ka yaway nak kinalat nida sa envelope. Pinahir kali nida. 

Kumusog ka katok ni Mrs. Luz.

“Sag-anay.” Hinuslo nida kag sapatos, medyas ag pantalon. Sinuksok nid sa irayum it kutson kag suyat ni GC. Inabrihan nida kag hagran. 

Katupar ni Mrs. Luz kag usang kayaking nakauniporme it paampulis. Ruhang pulis pa ka asa likor ninra. “Susmaryosep,” siling ni Mrs. Luz. “Mag-ilis ka.” Kali kag nagsara it hagran. 

“Minuytan ni Amp kag sarili sa salamin. Naka-brief yake sida, buko boxers. Sinuksok nida uli kag pantalon, pay tanga yang. Nagbilng talaga sida hanggang sanggatos, adong indi yang sida maghisturang hadlok kang Mrs. Luz. 

 “Saka kamo,” bisaya nida pag-abre it hagran. “Kali gae kag ak asawa,” sabat ni Mrs. Luz.

“Chip yangey,” siling it kag kayaki sabay abot it damot. Nagsenyas kali sa ruhang pulis. “Abay-on ninra kag mga gamit ni Mrs. Cruz. Adar-on sa presinto, baka di ebidensiya. Pasensiya’y nadistorbo namo ka imo katuyog. 

 “Buko ra istorbo,” sabat ni Mrs. Luz. “Kinahangyaney gihapon nidang bumati, mag-aalas-saisey. Asa liwasey si Randy. Kaligosey. Inggay it pagkaon sa cafeteria, baba ka yangey.”

Lumiwas kg ruhang pulis sa kwarto, tig-usang damot sa ruhang strap it bag ni GC. Raya it kag mas mataba sa inra kag buko pie ni GC.

“Ingga pa baga sida it ibang gamit?” pangutana ni Mrs. Luz.

Lumiong-liong si Amp. 

 “Halan.” Gingkamayan sida it kag kabade. “Rahan sa imo byahe.” Atawagan ka nako pag di balita ako.”

Nagkaligos si Amp paghali ninra. Mayamig ka tubi, gingyayamig sida aber nakailisey. Inayos nida ka ida bag, pati kag mga kahon. Dinurdor kali nida pababa, uyaey sida’g sala dahil waya it nabanlas sa hagran. Sa cafeteria, nagpaypay sa ida si Randy. 

“Di sorpresa ako sa imo,” siling it kali. Nangingisli-ngisli. “Indi nako igsiling kung nio, pero masasadyahan ka.”

Sige ray ka istorya it kali tungor sa kung nio-nio habang nagkakaon sinra it tapa ag sinangag. Matulin kali igkaon, ag nagboluntaryong buhaton kag mga kahon paagto sa van. “Mga ten minutes, sunor ka yangey?”

 “Oho,” sabat ni Amp. Inubos nida kag pagkaon. Sio baga ngane kag mabadar it kali? Punyeta, hareiney ngane kag per diem ninra ni GC?

Nagpanguyokuyo yangey sida. Sumunor sida sa parking lot, ag ruto naayaman kung asing pangisli-ngisli si Randy. “Sinuyorey nako tanan,” siling it kali kang Amp habang nagsusoksuk sida it seat belt. “Tuna Conjuring hanggang The Nun, mamumuyatan nimo. Pilang oras baga ka byahe? An-om? 

Wayo? Aya gikalibog, ingga gihapon raha it ap-at nak Insidious. Muyate nato tanan.”

Wayaey gipaindi si Amp. Als-otso sinra humalin it hostel. Alas sais sinra nakabot it Unibersidad. Ruhang beses inrang nag-stopover. Uya sinr gikaon, nagkpe yang. Namuyatan ninra kag Conjuring, Conjuring 2, Annabelle, The Nun, ag Insidious. Sa tungor it Registrar ibinaba ni Randy si Amp. “Ikawey it baoy it kag mga kahon ha? Indiey ako’g baba.” 

Nagsenyas si Amp sa sikyung rahagto para buligan sidang isuyor kag mga eksamen. Waya sida gipansina it kali. Narapa p sida kasi paatras sidang nagpapanaw para butungon kag mga kahon. Umingkor yangey sida ruto sa mga graba. Ruto, habang gingmumuyatan nida ka rahan-rahang paghalin it van ni Randy, ruto yang nida naisip nak waya man yamang sida gikabisayaha it mga pulis tungor sa puyde nidang kinaayaman tungor sa pagkawagit ni GC. 

Siguro’y hitsura nida’y mabuot, indi man yamang puydeng mging suspek.

Ingga’t nagkablit sa ida abaga. Sinauli kali ni Amp. Si Ricardo Leon. “Hijo,” bisya it kali. ‘Maley, suyor kita.” Nagsenyas kali sa sikyu, nak nagbuhat it kag mga kahon ni Amp. 

Amoy Lysol kag opisina it kali, ag nagkalat kag mga pine tree nak pagkaayam ni Amp ay pangtaxi yang. “Ingkor, ingkor,” siling ni Ricardo Leon. Gingtaw-an sida it monobloc. “Pasensyay ikaw, pasensiyay talaga sa nahinabo.” 

Nagpahir it uda si Amp. “Nio baga talaga ka nahinabo, sir?”

Nagkatok it ruhang beses kali sa lamesa, ag umingkor sa swivel chair. Inatubang si Amp. “Nagbalik kag mga pulis paghalin nimo sa hostel. Hinakar ninra tanan sa kwarto ninro ni Gen. Nakita ninra kag suyat it kali sa anak, nakasuksok sa kutson.”

“Anak?”

“Si Sam.”

Waya nakasabat si Amp. 

 “Gingtawagan ako ni Mrs. Luz, gingtawagan nako kag chair nina Gen. Sinra kag nagtawag kang Sam. Kinabisaya nida kag mga pulis, tinaw-an it patugot nak aabrehaan kag suyat.” Nagpangulangot kali. “Buko nako sador kag eksaktong nakasuyat, pero ka siling sa ako ni Mrs. Luz ag kag chair nina Gen, sigurado kunong waya sa risgo si Gen. Waya sida nakidnap o minatay. Waya tuyar. Kag mga detalye, si Sam yangey kag di karapatan ruto.”

Waya pa gihapon it masabat si Amp. 

 “Ka ayam nako, hijo, rugayey nak buko masadya si Gen sa asawa nida. Tsismis kina, ayam nako, ag buko dapat nakong ingpapamisaya. Pero pay pagka stressed ka e. Traumatic talaga katong nahinabo sa imo, suparaw siguro nimo ay di sala ka sa nahinabo kay Gen. Well, waya. Rahan, hijo, di ngayan raha e. Survivor’s remorse? PTSD? Basta. Waya nimo napapangutana, psych ka undergrad nako. Reli gihapon sa Unibersidad.” Nagkatok uli kali sa lamesa. “Okey ka yang baga?” 

Tumangho si Amp. 

”Di debriefring pa gihapon, ha? Aya gikalibog, buko kato tungor kay Gen. Tungor yang kato sa proseso it eksamen. Insulep, Dominggo, magpahuway ka. Di klase ka baga pag Lunes?”

“Oho.” 

 “Halan, sa Miyerkules ka yangey mag-debriefing, ha?” Tumulay kali, inabrehan kag hagran. “Pasensiyay talaga, Ampersand.” 

Tumulay si Amp. Nagkama sida kang Ricardo Leon. “Salamat, Sir. Amp yangey sir.” 

Tumangho kali. “Rahan ka, Amp.” 

Pumauli sida. Indi sida mamutang. Pumaagto sida sa beerhouse kung rein nida unang nakaengkwentro it sex worker. Indiey nida marumroman kag ngayan o hitsura it kag kabade, ag malamang ay wayey kali gitatrabaho ruto. Nakakita it maganda. Mataas, maputi, matangos ka ilong. Rinaya sida it kali sa “special quarters.” Nag-alok si Amp it ekstrang badar para yang mapa-cuddle kali pagkatapos ninra mag-ubay. 

Napasinghot kag kabade. “Aber indiey.” Lampas sampung minuto kaling nagpakupkop. Dominggo it gab-i, nagbalik si Amp ag nagbadar uli para ingga it makaibhanan. “Sukiey ka nako a,” siling it kag kabade. “Buko talaga Sandy ka ak ngayan. Sheryl.” Kinupkopan yang it kali si Amp kag magtuna kaling tumibaw. 

Pag-abot it Lunes, nagklase sida. “The Art of Understatement” ag “Penmanship” kag pinabasa nida sa klase. Waya sinra gipasok it kag Huwebes para di oras kag mga kali sa readings, pero syempre simpleng summary indi ninra maitao sa ida. Mga Engineering major kasi e. Waya pakialam sa indi mapagkakakitaan. 

Binasa ni Amp kag huli page it “Understatement.” Usa kali sa mg paborito nidang istorya. “She had written him a fairy tale,” basa nida. Inuli pa nida. NR ka ida mga estudyante. 

 “Sir, time-ey.”

Nagkibit-balikat si Amp. Sinuksok nida kag ida backpack, ag humalin it classroom. Indiey nida marumroman ka eksaktong address ni

GC, ugaling ayam nida asa Florante o Flores kali sa Barangay Paligsahan. Kinahangyan nidang makabisaya kag anak it kali. 

Nag-Grab sida, Barangay Hall yangey kag gingbabaan. Fabros yake kag karsada nina GC. Marali kali nidang natunrog. Kilaya yake si Geneva Cruz sa barangay. Waya naisip ni Amp nak buko yang si Ricardo Leon ka tsismoso sa sangkalibutan.

Pag-abot nida sa address nak gingtao sa ida it receptionist sa Barangay Hall, rahagtoy sa di gate kag usang binatang sador nidang si Sam. Mataas kali, ugoy, pusog-pusogon it yawas, kag pay nagbabasketbol buong adlaw. Waya sida it kali di pagbuksi it gate. 

“Ikaw si…Ampersand?”

“Oo. Sam?”

Tumangho kali. Ayaey ikaw gikalibog. Kaado ra si Nanay. Nakabisaya nako sida.”

”Nio-nio ka nahinabo sa ida?”

Inirtan sida ni Sam. Blue yake ka mga mata it kali. Napansin ni Amp, marako ka inra bayay. Ruhang palapag yang, pero di roofdeck. Ruha kag inra kotse, usang Subaru, usang Chevrolet. “Buhi,” siling ni Sam. 

“Buhi?”

“Buhi ka nahinabo sa ida.” 

“Indi nako maintindihan.” 

Inabrehan it kali kag gate. Tuminrog sa harap nida. Usang uyo ka taas it kali kang Amp. “Pauliey Ampersand. Ako nganeng anak, binilin. Ikaw pa kaya? One-night stand ka yang.” 

Nagpanting ka talinga ni Amp. “Ruhang beses kaming-“

Hinuyayan sida kali it suntok. Pumakarayagan si Amp, nagtutubong-tubong ka ida rughan. 

Bahagi ng koleksyong Eksamen. I-click ito para sa karagdagang impormasyon.