Tungkol sa mga nakapilang kotse ang unang eksena ng White Noise. Hinahatid ng mga magulang ang kanilang mga anak sa kolehiyo, at ritwal na para kay Jack ang panonood sa kanila. Ang mga tatay daw ay “accomplished in parenthood” (3). Dito sa unang dalawang talata pa lang inilunsad na ni DeLillo ang kanyang mga tema: hindi lang ang kosumerismong hanggang ngayon ay nanunuot pa rin sa lipunan ng Estados Unidos, kundi ang mas unibersal na usapin ng pamilya, kung paano maging magulang sa harap ng isang napakakumplikadong mundo. Sa unang talata natin naka-display na ang pangunahing retorikal na taktika ni DeLillo, ang listahan. May mga nakakabigla dahil marka ng kasaysayan: “personal computers… phonograph records and cassettes,” at may nakakabigla pa rin hanggang ngayon: “the controlled substances,” at mayroong mapapaisip ka kung gusto bang manggulat ni DeLillo sa pagbanggit: “the birth control pills and devices.” Lagi’t lagi nga raw na hinaharap na natin ang teksto nang nabasa na natin ito, ayon kay Jameson, at itong White Noise ay nabasa ko na sa anyo ng The Reader’s Manifesto, ni B. R. Myers, at ang adaptasyon sa pelikula mulang 2022 ni Noah Baumbach. Dahil mas huli kong naengkwentro ang huli, nakulayan nito ang karanasan ko sa pagbabasa ng nobela. Laging sa tinig ni Adam Driver ko naririnig ang mga linya tulad ng “This is the point of Babette,” at sila ni Don Cheadle ang nakita ko sa sikat na eksena ng team teaching. Gayundin, mas gusto ko ang ending ng pelikula. Hindi naman irereklamo ni DeLillo ang ganitong pagtasa sa kanyang nobela, dahil malay nga siya sa kapangyarihan ng imahen.
Talaga namang ang mga sakunang gawa ng tao ay usong-uso sa Estados Unidos. Dito sa White Noise, ang pinagkakaabalahan ay “airborne toxic event.” Mayroon din silang mga spill, at shooting. Sa dokumentaryong Teenage Wasteland (2025, dir. McBaine at Moss), toxic waste dump. Ano ba ang nauna, (1) ginawang basurahan ng mga Norteamerikano ang kanilang bayan, o (2) ginawang basurahan ng mga Norteamerikano ang buong mundo? Ang kinakaharap natin ngayon ay krisis sa klima, pero sa buong mundo wala man lang ngang mahahanap na katumbas ng parodikong SIMUVAC, na nagpapanggap man lang na pinag-aaralan kung paanong pinakamainam na tugunan ang paparating na gunaw.
Kinikritika din ni DeLillo ang kapaguran ng kanyang mga kababayan. Samantalang sa buong mundo’y mga taon ng pakikibaka ang dekada 60 at 70, ang dekada 80 sa Estados Unidos ay panahon ng konsumerismo. Ang larang ni Jack ay Araling Hitler, pero hindi mo siya matatawag na iskolar ng pasismo (kahit na may itinuturo siyang klaseng Advanced Nazism). Samantala, si Murray naman, nagpapanood sa mga estudyante ng mga “crash” ng mga kotse. May Hitler si Jack, at gusto ni Murray na maging ganoon si Elvis para sa kanya. Tinutuya din dito ang mga akademikong “expertise,” na lumalabas ay walang kakwenta-kwenta. Sa akin may kwenta ngang pag-aralan si Hitler, depende sa iyong pulitika, pero ang punto yata ni DeLillo’y para lang itong pagiging eksperto kay DeLillo. Brand, kumbaga.
Bukod sa mga sakuna at konsumerismo, maituturing din ang nobela bilang interogasyon sa maskulinidad. Magkaugnay ang ikalawa at ikatlong paksang binanggit ko. Sa isang susing kabanata, inilarawan ni Jack ang kanyang biglaang transpormasyon tungo sa isang gastador. Takang-taka, at tuwang-tuwa, ang kanyang pamilya nang sinaniban siya ng espiritu ng mall, at kung ano-ano lang talaga ang binili. Hindi ito magiging sapat, hindi permanenteng pagkilala sa kanyang kapangyarihan. Sa dulo ng nobela, muntik na siyang makakapatay, at mapapaniwala tinulungan pa nga niya si Mr. Gray, ang kanyang binaril, pinalabas niyang ito ang nakabaril sa sarili. Ang pagkitil ng buhay ay pagiging “macho,” pero hindi ito nagawa. Ang naging apirmasyon ng kanyang pagkalalake ay panloloko, na feminisadong uri ng pagkilos.
Kailangan ko nang ipasok dito ang terminong postmodernismo, dahil lugi naman ang nobela kung ikukulong ko lang ito sa genre ng “campus novel.” Teksbuk ngang postmoderno ang White Noise, at kung pupuntahan mo siguro ang page nito sa TVTropes, may halimbawa siguro ito para sa bawat trope na postmoderno. Ang SIMUVAC nga ay nagsasagawa ng practice na paglikas, at si Jack na eksperto kay Hitler ay hindi marunong mag-Aleman. Bawat isa sa mga dating asawa ni Jack ay may koneksyon sa espionage. Ang isa sa mga babaeng ito’y nag-iisip kung ang asawa nitong bago ay “undercover” sa ibang bansa, o kung ang buhay mag-asawa nila ang “cover” nito. Ang “Most Photographed Barn” sa Estados Unidos ay pinakanireretratuhan dahil ito ay ang pinakanireretratuhang barn sa Estados Unidos. Naaalala ko dito ang hirit ni Jeff (Joel McHale) tungkol kay Ryan Seacrest, na sikat ito sa pagiging sikat. Noong huling bahagi ng dekada 90, sa Studio 23, may mga “host” na ang titulo ay “Television Personality,” i.e. nasa telebisyon siya dahil siya ay nasa telebisyon.
Naging nakakairita sana ang White Noise kung puro lang mga ganitong uri ng paglalaro ang nobela, pero buti na lang din at campus novel nga ito. Sa spero ng trabaho ni Jack, mayroong nakapusta. Magaganap ang isang malaking conference at may mga iskolar ng Araling Hitler na Aleman. Kung mahahalata nilang hindi siya marunong mag-Aleman, masisira ang kanyang reputasyon (at, iyon na nga, ang importante ay ang imahen). Makikiusap sa kanya si Murray sa proyekto nito kay Elvis, dahil may kaagaw ito sa teritoryo. (Tutulungan nga ni Jack ang kaibigan, pero hindi naman pala kailangan, kasi mamamatay din naman pala ang karibal na ito.) Ang mga pre-postmodernong elemento ng nobela, tulad ng pakikipagtalo sa anak mong teenager, tulad ng pagpapalaki ng magulang (mas mahirap sa pagpapalaki ng anak) ang nagliligtas sa nobela. Hindi lang ito puro patutsada, at takot na takot talaga ako sa maaaring mangyari kay Wilder sa coda (wala nito sa pelikula, na ang coda’y nasa supermarket).
Nahahati ang nobela sa tatlong bahagi. Ang tungkol sa buhay-pamilya ni Jack, Waves and Radiation, ang sentral: ang nangyari sa kanila ng maging biktima ng “airborne toxic event,” The Airborne Toxic Event, at ang pakikipagbuno niya sa kamatayan at sa sakit nila ni Babette, Dylarama. Bukod sa coda, lahat nang ito’y mula sa punto de bista ni Jack. Pero: mabilis basahin ang nobela dahil marami itong diyalogo, at ilan sa pinakanakakatawa’y sa pagitan nina Jack at Murray.
Sandigan ng nobela ang pamilya ni Jack. Ito ang “tahimik” na mundo na gagambalain ng airborne toxic event, at ang tungtungan ng “aksyon” sa ikatlong bahagi: ang imbestigasyon ni Jack sa ilegal na gamot ni Babette, at ang pagtatangka niyang patayin ang naging kalaguyo nito. Malapad ang pundasyon ng nobela, kaya walang panganib na gumuho ang ikalawa at ikatlong bahagi nito. Ayaw mong madedbol sa sakuna ang pamilya ni Jack dahil sa unang bahagi nakita mo sila bilang pamilya. Nagbabangayan, nagbibiruan, nanonood ng telebisyon magkasama. Maestro din ng foreshadowing si DeLillo. Si Babette daw ay “ample,” at “Ample women do not plan such things. They lack the guile for conspiracies of the body” (5). Ang tinutukoy niya dito’y ang pagiging “managed” ng “look” ng isang babae (isipin, para sa kontemporanyong halimbawa, ang pag-aayos nang magulo, pagkatapos ang caption sa selfie ay “Woke up like this”), pero maraming kahulugan ang “body,” at matutukalasan nga natin, ilang daang pahina pagkatapos, na nakiapid si Babette para sa ilegal na gamot. Ang dito, isa na namang paglalaro salamat sa postmodernismo, ay ito: kaya ko lang ba nahuli ang foreshadowing na ito dahil napanood ko ang pelikula? Alam kong may kalaguyo si Babette, isang misteryosong lalake, kaya ba narinig ko ang kaluskos ng “body”?
Pero, ulit, bagaman may mga nakakatawang eksena sa pelikula, inakala ko pa ring seryosong nobela ang White Noise, kahit na halata namang absurdo ang Araling Hitler. Mabagal lang ba talaga ako, kaya nagulat akong sobra nitong nakakatawa? Narito ang paliwanag ni Jack sa nilikha niyang larang: “When I suggested to the chancellor that we might build a wholte department around Hitler’s life and work, he was quick to see the possibilities” (4). Narito naman si Murray, inuusig ang akademya: “I understand the music. I understand the movies. I even see how comic books can tell us things. But there are full professors in this place who read nothing but cereal boxes” (10). Higit sa lahat, gas ng nobela ang humor nito, kaya tuloy-tuloy lang sa pagkonsumo dito ang mambabasa.
Ang lunan ng White Noise ay parang Springfield ng Simpsons, maaaring ang unibersidad ni Jack ay isa sa sandamakmak na mayroon sa Estados Unidos. Perpekto ito, dahil nga isa sa mga motif ng nobela’y “conspiracy,” o “plot.” (Lahat ng plot ay nauuwi sa kamatayan.) Sino nga naman ay may pakialam kung pag-eksperimentuhan ang isang bayan o isang tao na sampu sampiso?
Gayumpaman may paraan si DeLillo ng simple pero memorableng karaterisasyon: “He is known as Old Man Treadwell, as if here a landmark, a rock formation or brooding swamp” (5). Ang matandang lalakeng ito ay mahilig mga “cult mysteries.” Isa namang kapwa guro ni Jack ay mahilig magtago, at tinatakbuhan ang mga gusto itong kausapin.
Maaari nating ihugpong ang mga kawirduhang ito sa mga anak nina Jack at Babette. Sa harap ng isang mundong puro misteryo, mistulang bata kahit isang matanda. Kaya nga nang dumating ang “airborne toxic event,” nahalata ng mga bata na hindi naman alam nina Jack at Babette kung ano ang nangyayari, at hindi sila makapaniwala sa paulit-ulit na pagsabi ng mag-asawa na magiging okey lang ang lahat. Kaya nga naging eksperto dito si Heinrich, at si Steffie nama’y sumali ang mga simulated na paglikas bilang biktima. Samantala, si Denise, inimbestigahan ang ilegal na gamot na iniinom ni Babette. Si Wilder naman sa coda ay ilang beses muntik mapahamak dahil hindi niya naiintindihan ang mundong ginagalawan (muntik nang ilang beses mabangga ng kotse habang nagbibisikleta). Ang sinusubukan nilang intindihin lahat, syempre, ay ang kapitalismo, na isang kabuuan. Dahil hindi nila mapanghawakan ang kabuuang ito, nauuwi sila sa mga limitadong balangkas. Masyado na kasing komplikado ang lipunan, kaya lahat sila Jack ay para namang iyong magkapatid na matanda na ilang araw nawala sa mall. Ang mall syempre ay ang mercado, na may sariling batas at walang pakialam sa mga indibidwal na tao.
Pinakamalaking kahinaan ng nobela ang “takot” nina Jack at Babette sa kamatayan. Sino ba naman ang hindi takot sa kamatayan? Sumakay ka lang sa tricycle na dumadaan sa Katipunan, mararamdaman mo na ang takot sa kamatayan. Pero, kasabay nito, sino ba naman ang natatakot sa kamatayan? Ang kamatayan ay bagay na nangyayari sa ibang tao, hindi sa iyo.
Kahit na medyo baduy ang ganitong uri ng pangunahing pinagkakaabalahan, sapat pa rin ito para itulak sina Jack. Sa simula ng nobela, konsernado na nga si Denise sa kanyang nanay dahil panay ang kalimot nito sa mga ordinaryong bagay. Makikipag-alyansa ang bata kay Jack para imbestigahan ang misteryosong bote ng gamot. Dahil naman sa “event,” makakatanggap ng kakatwang taning sa buhay ang bida (pwede siyang mamatay bukas, pwede siyang mamatay sa loob ng 30 taon), at kung ano-ano rin ang gagawin niya para maibsan ang takot. Matutuklasan niya na pumasok pala si Babette sa isang eksperimento sa gamot, at nang magsara ang proyekto, inalok ito ng patuloy na supply ni Mr. Gray (kapalit ng pakikipagtalik). Ang mga bata din ay aktibong nakikipagtunggali, hindi man sa kamatayan, kundi para magkaroon ng kontrol sa kanilang buhay. Bagaman walang saysay at aktibo silang sinasaktan ng mundo, hindi mo masasabing tameme lang ang pamilya ni Jack.
Walang “misyon” si Jack na tipong inaasahan natin mula sa mga popular na teksto, wala siyang iimbestigahang kamatayan, at mas lalong hindi niya kailangang iligtas ang mundo (hindi rin naman niya kaya). Sa isang banda, tagumpay siya sa pag-alaga ng pamilya laban sa “airborne toxic event,” siya lang naman ang natamaan nito dahil kinailangan niyang kunan ng petrol ang kanilang kotse. (Naitala na ngang may tagumpay din siya sa paghiganti ng kanyang pagkalalake laban kay Mr. Gray.) Syempre pa, dahil mga puting Norteamerikano, hindi talaga pwedeng maging tugma ang karanasan ng mambabasang ako sa mga taong ito. Bumabalik na tayo sa ideya ng takot, na tema din ng palabas sa telebisyong Lanterns. Sabi nga ni Bernie sa Guardian, “Kung itatanong mo sa isang Aprikanong Amerikano sa Estados Unidos kung takot siya, malamang oo ang magiging sagot niya.” Nang malason si Jack ng “airborne toxic event,” pumunta siya sa doktor, at nang akitin siya ng huli na dumaan sa mas ekstensibong eksaminasyon, umoo siya. Takot ang mga puti sa kamatayan, tayong mga nasa Ikatlong Daigdig, takot sa presyo ng gamot.
Mas simpatetiko si Murray sa pelikula kaysa dito sa nobela. Pakiramdam ko nilalandi niya si Babette, puro puri sa buhok ng babae. Pero parang wala naman sa mag-asawa, kaya baka interpretasyon ko lang iyon. Medyo wala rin siyang kwentang kaibigan, kasi nang ikwento ni Jack ang tungkol sa taning sa buhay, marami siyang pilosopikal na kuda, pero isa rito’y “Better you than me.” Mas masama si Jack kay Murray sa pelikula, kasi sa pagkakaintindi ko, ang ginamit niyang kotse para pumunta sa motel ni Mr. Gray ay kay Murray. Hindi ba ito mapapahamak? (Wag na nating isipin ang isyu ng baril.) Nabanggit na rin naman si Mr. Gray, mahusay ang paglalaro sa kanya ni DeLillo. Sa isip ni Jack, lalakeng-lalake si Mr. Gray na umangkin kay Babette. Samantala, nang magkaharap sila, natunghayan niyang adik na rin ito sa ilegal na drogang itinutulak. Ang imahen, muli, ay mas makapangyarihan sa “realidad.”
Bukod sa mga anak nina Jack at Babette, sumusulpot-sulpot din sa kanilang bahay at buhay ang kanilang mga ex. Nakakatuwa ang tatay ni Babette, si Bob, na inakala ni Jack ay si Kamatayan. Pumapatol siya sa kung sino-sinong babae, at pwede nating tingnan bilang kinatawan ng “kalooban tungo sa buhay,” na pilit nilalabanan ang pagtanda at pagkaagnas. Siya ang magbibigay ng baril kay Jack sa nobela. Hindi pala siya si Kamatayan, kundi ang Demonyo.
Pinakanakakarindi ang tatay ni Denise, ang dating asawa ni Babette na si Bob, na, sinadya siguro ni DeLillo para nga kamuhian, unang ipapakilala sa mambabasa na nagpa-practice ng kanyang tira sa golf. Pagkatapos magsusungit pa siya sa anak: “Don’t pester me, Denise” (57). Si Jack nga kasi ay napakapasensyoso sa mga bata, na, tulad ng mga Gen Z ngayon, ay panay pambabara at bastos talaga kung sumagot. (Ganito naman talaga ang mga batang Estados Unidos, kaya nga klasiko ang eksena sa Sana Maulit Muli (1995, dir. Lamasan).)
Sa mga ex naman ni Jack, hindi ko malaman kung sino ang mas nakakatawa. Si Mother Devi ba, ang nanay ni Heinrich, na depende sa punto de bista ay pwede nating sabihing sumali sa isang kulto, o si Dana, na una at pang-apat na asawa ni Jack, at ang trabaho para sa CIA ay pagrerebyu ng libro? Narito ang isa sa palitan nila sa nobela na pwede din sa dula:
“God, Tuck, we were good together.”
“Good at what?”
“Fool, you’re supposed to look at me in a fond and nostalgic way, smiling ruefully.” (88)
Dalawang tic ang mahahalata agad ng mambabasa, at depende na lang kung siya ay mabubwisit o matutuwa. Una ay ang mga listahan ni Jack. Narito ang isa, tungkol sa binatang kaibigan ni Heinrich na gustong mapunta sa Guiness Book of World Records at magpatuklaw sa mga ahas: “What kind of name is Orest? I studied his features. He might have been Hispanic, Middle Eastern, Central Asian, a dark-skinned Eastern European, a light-skinned black. Did he have an accent? I wasn’t sure. Was he a Samoan, a native North American, a Sephardic Jew? It was getting hard to know what you couldn’t say to people” (208). Paminsan mintis, tulad dito, ang pagpapatawa ni DeLillo.
Bukod sa mga listahan, puro lang din bangayan ang nobela. Palitan nina Jack at Murray, Jack at Babette, Jack at Heinrich. Itong mag-ama may diyalogo tungkol sa katotohanan at ulan na dadalhin ka mula sa sentido kumon na posisyon ni Jack tungo sa counter-intuitive na skeptisismo ni Heinrich. Paminsan ay masyadong intelektwal ang palitan, pero mas madalas ay benta talaga ang mga hirit ng mga tauhan. Tulad nito, nang umamin si Babette tungkol kay Mr. Gray: “How do you offer your body to a composite of three or more people?” (194).
Dahil pinapatawa ka nito, madaling patawarin ang matatawag nating tindig ng nobela pagdating sa estilo. May “anyo” ito, para bang tanaga o pasyon: gagawa ako ng nobela, tila ba sinabi ni DeLillo, na puro listahan at diyalogo ng mga gago. Ito ang kanyang constraint, at kung ayaw mo ng constraint na iyon, hindi mo na ito kailangang basahin pa. Kung babasahin mo ito, isa sa pangunahing pamantayan mo ay ang constraint, nagawa ba ni DeLillo na magsulat ng nobela na puro listahan at gaguhan? Hindi mo pwedeng sabihin na, sana puro hindi ito puro listahan, sana seryoso naman kung mag-usap minsan ang mga tauhan. Ibang nobela ang hinahanap mo. Hindi ka pwedeng maghanap ng free verse kung soneto ang isinulat ng makatang binabasa mo. Sa akin, puro lang “HAHA” at “gago,” at “galing” ang komento ko sa mga pahina ng libro.
May riesgo sa estilo ni DeLillo, at hindi iilang beses siyang mimintis. Masyadong madunong, tawang-tawa sa sariling joke. Narito si Murray sa seksyon tungkol sa “THE MOST PHOTOGRAPHED BARN IN AMERICA”: “What was the barn like before it was photographed?” he said. “What did it look like, how was it different from other barns, how was it similar to other barns. We can’t answer these questions because we’ve read the signs, seen the people snapping the pictures. We can’t get outside the aura. We’re part of the aura. We’re here, we’re now.” GGSS, hindi ba nahalata ni DeLillo na sarili niya ang tinutukoy niya sa kongklusyon ng pasmarteng lecture na ito? “He seemed immensely please by this” (13). (Palitan ng “with himself” ang “this.”)
Hindi lang ang mga pulitikal na nobela ang pwedeng maging “preachy na dull.” Nobela pa rin ang binabasa ko, hindi sanaysay. Ito ay diskwentong Baudrillard, na masyado pa ring mahal.
Marahil ito ang mabuting aral ng postmodernong nobela? Kailangan mong isakatawan ang dominasyon ng imahen sa tunay, imbes na ipausal ang iyong diskurso sa iyong mga tauhan. Kapantay lang ng ganitong lecture ang sa isang nobelang may kamalayang panlipunan, iyong tipong haharap sa camera ang aping bida, pagkatapos ay sasabihing, “Ninakaw nila ang ating lupa at wala tayong ginawa. Dinahas nila ang ating mga babae at wala tayong ginawa. Ngayon pati ang kinabukasan sinasakop nila. Wala pa rin ba tayong gagawin?” Sige, pwede sa climax, o sa katapusan, tatanggapin ko na nga kahit sa simula ng nobela. Pero sa bawat pahina?
Mas mahusay ang pamimilosopiya ni DeLillo pag nakahalo ito sa ordinaryo. Halimbawa, “When times are bad, people feel compelled to overeat” (14). Totoo ba ito? Pwede. Isang maliit na bahagi ba ito ng kabuuang “tema” ng nobela? Pwede. Fractal na piraso ng mas malaking proyekto? Pwede. Pero pwede ding hirit na wala namang patutunguhan, set up lang sa isang patawa. Nasasapol din ni DeLillo ang dunong pag nakaangkla ang “katotohanan” sa tauhan. Halimbawa, si Babette, naeeskandalohan sa mga teksto ng mga bulag na nagpapabasa sa kanya. Kasi daw pag PWD mas mataas ang pamantayang moral. O, muli, si Babette, mas nag-aalala pag mas maliit na sakit o sakuna ang nakaumang. Nagagalugad pa rin ni DeLillo ang bali-baliktad na mundo ng huling kapitalismo, pero sa paraang nakatapak sa lupa. Hindi naman kasi nga mga karikatura nina Jack at Babette. Kay Babette naibibigay ang mga pinakanakakapagpaisip na katangian. Narito si Murray tungkol kay Babette: “I’ll bet she’s great to have around in a family tragedy. She’d be the type to take control, show strength and affirmation” (19). Kumpara sa barn, may pundasyon ito sa tauhan, na nakikilala pa lang ng mambabasa, kaya pwedeng sabihin, ganoon ba talaga, at makikilala pa lalo ng mambabasa, kaya sa dulo pwedeng itanong sa sarili, ganoon nga ba si Babette sa panahon ng kanilang paglikas? At may itinatago pala siyang dalamhati, nagtaksil pala siya kay Jack dahil sa kanyang takot. May “punto” pareho ang payahag ni Murray tungkol sa barn at tungkol kay Babette, pero ang huli lang ang interesante.
Siguro ay hindi patas na hingin sa isang postmodernong nobela na maging humanista. Kung gayon, ang pinakareklamo ko na lang siguro ay ito, na hindi kilala ni DeLillo, paminsan, ang sarili niyang teksto. Hindi naman malubha, lubos-lubos kong nagustuhan ang White Noise, pero sana pinakonti pa ang mga talatang isinulat ng “trying hard na pilosopo,” para hindi nakakaagaw-atensyon sa mga talatang isinulat ng mahusay na nobelista. Pwede nating isalungat ang pontipikasyon ni Murray sa barn sa payo ng chancellor kay Jack noong 1968. Hindi daw sapat ang pangalang Jack Gladney, para sa isang “Hitler innovator.” Kaya naging J. A. K. Gladney siya. Magpataba daw siya, “to “grow out” into Hitler.” Narito ang punchline: “If I could become more ugly, he seemed to be suggesting, it would help my career enormously” (17). Ang pinakamahalaga sa isang iskolar ng Araling Hitler, hindi ang pagiging marunong mag-Aleman, kundi ang pagiging pangit (para mukhang seryoso). Kumbaga sa Pilipinas, hindi mo kailangang marunong mag-Espanyol, kailangang nakasuot ka ng baro’t saya sa mga conference sa ibang bansa. Pumapalya si DeLillo pag sinusubukan niyang magsalita tungkol sa mga malaking bagay, imbes na sa maliit. Sapat na dapat ang atake niya sa akademya ng Kanluran, gusto pa niyang magsermon tungkol sa epistemolohiya at ontolohiya. Pwede naman! Pero dapat maikli lang ang mga sermon. Iwan na niya ang mga talumpati sa mga nagsusulat ng sanaysay, halimbawa sa mga kritiko.
Sa pagbili napag-iisa ni DeLillo ang kanyang mga tic at tema. Ang makapangyarihan dito’y tila ba ipinagdidiwang niya ang konsumerismo, o, na, kinikilala niya pareho ang panganib at pangako nito: “It seemed to me that Babette and I, in the mass and variety of our purchases, in the sheer plenitude those crowded bags suggested, the weight and size and number, the familiar package designs and vivid lettering, the giant sizes, the family bargain packs with Day-Glo sale stickers, in the sense of replenishment we felt, the sense of well-being, the security and contentment these products brought to some snug home in our souls–it seemed we had achieved a fullness of being that is not known to people who need less, expect less, who plan their lives around lonely walks in the evening” (20). Syempre pa, hindi ito totoo. Unang-una, pag bili ka nang bili, mababaon ka sa utang. Pangalawa, lagi namang pag binuksan mo na ang pakete, nawawala na ang saya ng produkto. (“Most of all I like the packages themselves” (19), sabi nga ni Murray kay Jack.) Pangatlo, pasayahin man tayo ng pagbili, ang isang mundong umiinog sa pagkonsumo ay mundong mapangwasak sa kalikasan. Pero may simpatya pa rin tayo sa pagsisinungaling ni Jack sa kanyang sarili, dahil nakakapika nga naman iyong mga ipinagmamalaki ang kanilang minimalismo at pag-eehersisyo (na isang uri din ng “lifestyle” na importanteng turnilyo sa isang konsumeristang lipunan.
Bukod nga sa konsumerismo, ang hirap ng pagiging magulang ang isa pang binabalikang paksa sa nobela. Teenager na si Heinrich pero may mga araw pa ring aabsent ito mula sa eskwelahan dahil may lagnat. May mga magulang na takot na takot noong lockdown dahil sa pandemya, at ngayon naman ay takot na takot dahil sa fake news tungkol sa mga “epekto” ng bakuna. Pero panahon pa man ni DeLillo, at milenya bago niya inilabas ang White Noise, nag-aalala na ang magulang tungkol sa mga bagay na hindi naman nila maaaring makontrol: “Have I raised him, unwittingly, in the vicinity of a chemical dump site, in the path of air currents that carry industrial wastes capable of producing scalp degeneration…? (23). Napagmuni-muni si Jack tungkol dito dahil napapanot ang kanyang anak. At kundi man natakot ang mga homo erectus sa chemical dump site, nag-alala naman sila sa mga leon.
Sa isang banda, matagumpay ang paggamit ni DeLillo ng unang panauhan. Hindi lang naman siguro dahil naaalala ko si Adam Driver kaya may simpatya ako sa mga opinyon at desisyon ni Jack. Pero ito rin ang katangian ng nobela na pinagmumulan ng mga problema nito. Kailangang dumaan sa isip ni Jack ang lahat ng eksena, kaya pag may gustong sabihin si DeLillo na halata namang hindi maiisip ni Jack, kailangang ipasok sa pamamagitan ng diyalogo. Ang mga “pagkaing diwa” na gustong ipamigay ni DeLillo na pinakawala sa hulog ay iyong mga hindi niya maisulat nang organikong uusbong sa bungo ni Jack, kaya kailangan niyang ipasabi sa iba (pangunahin si Murray), at ito ang mga ideyang pinaka hindi interesante sa nobela. Paano kaya kung sa ikatlong panauhan niya isinulat ang nobela? Mawawala ang intimidad ng mambabasa kay Jack, pero lalakas ang nobela dahil hindi na ipipilit ang mga awkward na pangungusap, kasi maiuusal na ang mga ideyang ito sa mas akmang konteksto. Narito ang isang halimbawa ng ideyang bagay na sinabi ni Jack: “We seem to believe it is possible to ward off death by following the rules of good grooming” (27).
Si Murray madalas ang papet ni DeLillo pag gusto niyang manermon at hindi bagay kay Jack ito manggaling. Paminsan nakakalusot naman. Saktong-sakto nga, halimbawa, ang madreng hindi naniniwala sa Diyos para sa sermon ni DeLillo sa dulo ng pelikula.
Sa coda, tulad nga nang nabanggit sa itaas, inobserbahan si Wilder at ang reaksyon ng mga tao sa paligid sa kanyang mapanganib na pagbibisikleta gamit ang ikatlong panauhan. Kaya ito nakakatakot, baka mapahamak si Wilder!, buong nobela na siyang laging nakakaligtaan ng kanyang mga magulang, ay dahil sa unang pagkakataon nawala tayo sa punto de bista ni Jack, sa kasiguruhan ng kanyang “ako.”
Apat na ang naging asawa ni Jack, dalawa ang anak niyang nasa kanya (sina Heinrich at Steffie), at may isang nasa nanay nito (si Bee). Mahabang kasaysayan na rin ang mayroon si Babette sa ibang lalake, kaya hindi ko masakyan kung bakit bigla na lang selos na selos si Jack, at magkukunwari pa siyang gusto rin ng Dylar kaya kailangang makausap niya si Mr. Gray. (Hindi rin naresolba ng pelikula ang problemang ito.) Ang mga bulong ba ni Murray, satanikong figura, ang nag-udyok kay Jack na hanapin at patayin si Mr. Gray? Siya nga kasi ang nagsabi na napapaatras natin ang kamatayan sa pamamagitan ng pagpatay.
Ang nakaraan sa nobela ay madalas ikwento sa anyo ng rekoleksyon sa dating asawa. Ito ang pagpapatuloy ng sinipi ko na sa itaas na palitan nina Jack at ni Tweedy:
“You wore gloves to bed.”
“I still do.”
“Gloves, eyeshades and socks.”
“You know my flaws. You always did. I’m ultrasensitive to many things.”
“Sunlight, air, food, water, sex.”
“Carcinogenic, every one of them.” (88)
Itinanong naman ni Steffie kung gaano katanda na ang kanyang nanay. “She was only twenty when we were married the first time” (47). Ang nakaraan ay puro problematikong babae, kaya nga masaya na si Jack sa kasalukuyan, dahil “normal” si Babette, at kaya pumuputok ang butse niya nang malamang niyang hindi pala ito ang masiyahing inakala niya (“This is the point of Babette.”).
Positibo ang representasyon ng nobela sa mga babae. Si Babette ay guro, nagboboluntaryong magbasa sa mga hindi makapagbasa, at may buhay sa labas ni Jack. Sina Denise at Steffie, pati si Bee, ay may sariling mundo, may ahensya. Ang kapwa guro ni Jack na sumuri sa tableta ng Dylar, at nagturo sa kanya sa muog ni Mr. Gray, ay babae. Ang mga dating asawa ni Jack ay propesyunal, pero hindi perpekto. Kung gayon siya ay mga tao, kahit na ito nga iyong uri ng nobela na hindi mo mahihingan masyado ng humanistang paglalarawan sa gawi at pag-iisip ng isang tao, babae man o lalake.
Nasabi ko na nga na bagaman satirikal ang lapit ng nobela sa konsumerismo, hindi rin ito matatawag na direktang kritisismo sa kapitalismo. Kahit nga ang mga madre ay hindi naniniwala sa Diyos, kaya ang tanging sagradong lugar ay ang supermarket. Ang mga puti nga ay nabubuhay para kumunsumo. Ayon kay Murray, sa isang sermon na kaunti na lang talaga sa pagiging akward ay pwede mo nang sabihing opinyon lang talaga ni DeLillo, inihugpong ni Murray ang pagtanda sa kawalan ng identidad, dahil may kaisahan ang mga bata na unti-unting nawawala sa pagtatapos nila sa mga baitang ng eskwelahan. “Kids are a true universal” (50). Maaari natin itong ikonekta sa kamatayan, na hindi naman talaga kamatayan kundi kawalan ng identidad. Kaya nakakaranas sina Jack at Babette ng matinding kalungkutan ay dahil wala na silang identidad, hindi na sila matawag/tinatawag ng kapitalismo, dahil mas mahirap na silang bentahan. Hindi na sila kinikilala ng tanging Diyos na mayroon sa Estados Unidos.
Hindi lang naman pagkonsumo ang naging sentral sa depiksyon ni DeLillo sa kapital. Nagtapos ang ikasampung kabanata ng nobela sa pagpunta ni Jack sa AMT. Nakaramdam siya nang ginhawa nang makitang tugma ang sinasabi ng bangko sa estima niya sa kanyang “halaga.” “The system had bless my life… we we in accord, at least for now. The networks, the circuits….” (46). Mayroon pa rin siyang pag-iral.
Personal na tala. Nang una kong pag-aralan ang mga likhang sining ni Damien Hirst, hinangaan ko siya, pero may alinlangan din ako. Malamang conman lang ang taong ito, naisip ko. Hindi ko rin naman talaga masakyan ang konsepto ng installation. Halimbawa na lang iyong Pharmacy ni Hirst. Iyong mga pill na ingat na ingat pa ang mga empleyado ng mga gallery at museo na ilagay sa mga kabinet. Hanggang sa isang araw, bago uminom ng vitamins o gamot, napansin ko ang ginhawang naramdaman ko. May pakiramdam ako na may nag-aalaga sa akin, lalakas ako o gagaling, may kaayusan sa mundo. Pwede pa rin naman na manloloko si Hirst, pero ang kanyang mga pill ay hindi na lang simpleng panlilinlang, kundi, iyon na nga, likhang-sining.
Sa Dylarama, sa ikatlong bahagi ng nobela, pilit kinukulit ni Jack si Denise tungkol sa mga tableta ng Dylar: “In a very real sense it doesn’t matter what is in those tablets. It could be sugar, it could be spice. I am eager to be humored, to be fooled” (251). Desperado siya para sa “gamot” na nagbubura sa alaala ng kanyang asawa, na nagbitak sa kanilang pagsasama, sa puntong nagpapakatanga siya para dito. Samantala, sa dulo ng nobela, tatanawin nila ni Babette at Wilder ang isang nakapakagandang paglubog ng araw. Para itong rebelasyon: “The sky is under a spell, powerful and storied” (325). Pero kung maaala ang sipi mula sa pahina 22, maaaring ang langit na ito ay gumaganda dahil sa mga kemikal. Ito, kung gayon, ang mundong nilikha ni DeLillo, hindi lang maganda kundi sublime, pero hindi natural na sublime tulad ng isang talon o kidlat, kundi sublime na gawa ng tao. Mas lalo itong terible.
SANGGUNIAN
DeLillo, Don. White Noise (New York: Penguin, 1986).